اعترافات رسمی

مروری بر گزارش‌های رسمی دولت و مجلس دربارۀ حوادث کاری و مرگ‌ومیر کارگران معادن ایران

کیوان سلیمانی، پژوهشگر علوم اجتماعی

باید تأکید شود که تنظیم و ارائه گزارش‌های رسمی مذکور در متن حاضر نه تنها به معنای موافقت و تأیید رویکرد نهادهای مسئول نبوده بلکه برعکس، در راستای نمایش روایتی مستقیم و دست اول از یک مواجهه نامطلوب و نامسئولانه است. بررسی انتقادی ابعاد این مسئله نیازمند مجال مستقل و مفصلی است. تکرار بدون ضمانت اجرا فهرستی از راهکارهای پراکنده، پیچیده‌نمایی فرافکنانه مسئله، وارونه‌نمایی فرصت‌طلبانه ریشه مسئله، گریز از اصل و ریشه مسئله، پرهیز از توجه به اولویت و اصالت بعد انسانی مسئله و مهم‌تر و ریشه‌ای‌تر از همه، ستیز جانب‌دارانه در اوج برآمدن طبقه دولتمند، از مهم‌ترین اشتباهات مواجهه رسمی حاکمیت با مسئله وقایع کار و مرگ کارگران است.

عصاره مباحث گزارش‌های محل بحث در چهار سطح توصیف هست‌ها، تحلیل مسئله‌ها، تجویز بایدها و تعیین مسئول‌ها تفکیک و ارائه شده‌اند. در بخش چهارم به پیشنهادات و چالش‌ها و موانع اجرای راه‌حل‌ها توسط مسئولین متناظر نیز پرداخته شده است. همچنین محتوای مربوط به دو بخش تحلیل و تجویز در ده بعد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، ساختاری، قانونی، مهارتی، تحقیقاتی، نظارتی، مدیریتی و فنی تنظیم و ارائه شده‌اند.

توصیف هست‌ها

طبق آمار سازمان بین‌المللی کار، مرگ و میر ناشی از بیماری‌ها و حوادث شغلی در جهان حدود ۲ میلیون ۷۸۰ هزار مورد در سال گزارش شده است که حدود ۲ میلیون ۴۰۰ هزار مورد آن ناشی از بیماری‌های شغلی و حدود ۳۸۰ هزار مورد نیز به دلیل حوادث کاری رخ میدهد. در این میان سهم مرگ و میر ناشی از بیماری‌های شغلی حدود ۶ برابر حوادث مستقیم کاری است و میزان عوارض سربار اقتصادی آن بالغ بر ۴ درصد تولید ناخالص ملی کشورهای جهان را به هدر می‌دهد!

بر اساس آخرین داده های مرکز آمار ایران (سال ۱۴۰۰(، به طور کلی، حدود شش هزار معدن در حال بهره‌برداری در کشور وجود دارد که متوسط تعداد شاغلان در این معادن، حدود ۱۳ هزار نفر است. در این میان، تعداد معادن زغال‌سنگ فعال در کشور به عدد 100 می‌رسد که این معادن به‌طور مستقیم اشتغال ۱۴ هزار نفر را تأمین می‌کنند. این رقم، به طور تقریبی ۱۱ درصد از سهم اشتغال معادن کشور را شامل می‌شود. حدود ۴۰ درصد از تولید زغال‌سنگ کشور، محصول شرکت زغال‌سنگ طبس است که به روش مکانیزه تولید می‌شود. از مجموع ۱۰۰ معدن فعال زغال‌سنگ در ایران بیش از 95 درصد معادن به روش سنتی اداره می‌شوند.

طی ۳ سال گذشته، حوادث ناشی از کار به‌طور خاص در معادن زغال‌سنگ ایران روندی افزایشی را نشان می‌دهد. بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران، در سال 1400 در 101 معدن فعال زغال‌سنگ، 368 حادثه شغلی به وقوع پیوسته که به طور متوسط، معادل یک حادثه در روز است. این رقم نشان‌دهنده ریسک بالای این صنعت نسبت به دیگر بخش‌های معدنی است. نمونه‌هایی از بزرگ‌ترین حوادث معادن زغال‌سنگ در ایران در شکل شماره 1 قابل مشاهده است. آسیب‌های وارده به کارگران معادن زغال‌سنگ نیز متنوع و جدی است. آسیب‌دیدگی سطحی و زخم باز، شکستگی‌ها و رگ‌به‌رگ شدن و دررفتگی‌ها بیشترین سهم را از میان انواع آسیب‌های شغلی به خود اختصاص داده‌اند. در سال 1400 از میان 1406 نفر آسیب‌دیده 95.4 درصد افراد بهبود کامل یافته‌اند اما 35 نفر جان خود را از دست داده‌اند.

برای خرید این شماره و مطالعه متن کامل مصاحبه کلیک کنید.