آپارتاید آبی: چگونه رژیم صهیونیستی آب را در نوار غزه به سلاح تبدیل می‌کند

نانسی موری؛ مارس ۲۰۲۳

در جهانی که هر روز بیش از گذشته، دربارۀ ادعای دفاع از حقوق بشر و کرامت انسانی می‌شنویم؛ نوار غزه همچنان در سکوتی سنگین، زیر آوار محاصره و تبعیض و بی‌عدالتی نفس می‌کشد. این منطقۀ کوچک که خانۀ بیش از دو میلیون انسان است، سال‌هاست با محرومیت‌های ساختاری روبه‌رو است؛ ازجمله محرومیت از ابتدایی‌ترین نیاز زندگی، یعنی آب سالم. در این میان، رژیم صهیونیستی نه‌تنها به‌عنوان قدرت اشغالگر، مسئولیت خود را در قبال ساکنان غزه نادیده می‌گیرد؛ بلکه با ایجاد موانع پیچیده و سنگ‌اندازی‌های اداری، دسترسی ساکنان غزه به منابع حیاتی را عملاً غیرممکن می‌کند. این سیاست‌ها که از سوی بسیاری از نهادهای بین‌المللی به‌عنوان نوعی آپارتاید آبی شناخته می‌شوند، نه‌فقط نقض آشکار حقوق بین‌الملل‌اند؛ بلکه بازتابی از بی‌تفاوتی عمیق نسبت به رنج مردمی‌اند که هیچ صدایی در ساختارهای قدرت جهانی ندارند. در چنین وضعیتی، جامعۀ جهانی به‌جای ایستادن در کنار مظلوم، حتی با وجود سازوکارهایی همچون GRM (بازسازی غزه)، عملاً به تثبیت وضعیت موجود کمک کرده است. این سازوکار، به‌جای آن‌کهرژیم صهیونیستی را به پاسخ‌گویی و رفع محاصره وادار کند، اهداکنندگان را از انتقاد مصون نگه می‌دارد و منابع مالی را صَرف بازسازی موقتی خرابی‌هایی می‌کند که ریشۀ آن‌ها سیاسی است، نه فنی یا عمرانی. برای درک بهتر این وضعیت پیچیده و دردناک، مقاله‌ای از Middle East Eye با عنوان «آپارتاید آبی» انتخاب شده است که نگاهی انتقادی به نقش جامعۀ جهانی و سیاست‌های رژیم صهیونیستی و تأثیرات فاجعه‌بار آن‌ها بر زندگی روزمرۀ مردم غزه دارد. ترجمۀ این مقاله را در ادامه می‌خوانید:

مقدمه

در روز جهانی آب، جامعۀ جهانی نباید چشم خود را بر وضعیت فلسطینیانی ببندد که تحت اشغال رژیم صهیونیستی زندگی می‌کنند و از دسترسی به آب سالم محروم‌اند. محرومیت آبی که مردم را ناچار به ترک خانه‌هایشان می‌کند، سال‌هاست به‌عنوان ابزاری در خدمت سیاست‌های استعماری به کار گرفته شده است؛ سیاستی که از زمان اشغال کرانۀ باختری در سال ۱۹۶۷، کنترل منابع آبی این منطقه را به‌طور کامل در اختیار رژیم صهیونیستی قرار داده است. با آن‌که مادۀ ۴۰ توافق موقت اسلو2 در سال ۱۹۹۵ تشکیل کمیتۀ مشترک آب را پیش‌بینی کرده بود؛[1] رژیم صهیونیستی همچنان اختیار کامل در وتوی تمام طرح‌های پیشنهادی فلسطینیان را حفظ کرده و در برداشت آب از اراضی اشغالی، هیچ محدودیتی برای خود قائل نمی‌شود.

آپارتاید آب

در سال ۲۰۱۳، سازمان حقوق بشری فلسطینی با نام «الحق»، سیاست‌های تبعیض‌آمیز رژیم صهیونیستی در زمینۀ منابع آبی را «آپارتاید آب» نام‌گذاری کرد. گزارش این سازمان با عنوان «آب برای یک ملت» نشان می‌دهد که کنترل کامل رژیم صهیونیستی بر منابع آبی کرانۀ باختری و نوار غزه، بخشی از روند استعماری بازگشت‌ناپذیری است که به جابه‌جایی اجباری فلسطینیان منجر شده است. طبق این گزارش، رژیم صهیونیستی و شهرک‌نشینان آن، حدود ۹۰درصد از منابع سفره‌های آب زیرزمینی کوهستانی کرانۀ باختری را در اختیار دارند؛ درحالی‌که فلسطینیان از دسترسی کافی به آب برای کشاورزی و نیازهای روزمره محروم‌اند. محور اصلی گزارش‌های عفو بین‌الملل و سازمان دیده‌بان حقوق بشر در سال ۲۰۲۲ نابرابری شدید در دسترسی به آب در غزه بوده است و ده‌ها تحقیق دیگر از سوی نهادهای فلسطینی و صهیونیستی، سازمان ملل، بانک جهانی، سازمان‌های غیردولتی و پژوهشگران مستقل نشان می‌دهد که محدودیت‌های نظامی رژیم صهیونیستی ، از ممنوعیت حفر یا تعمیر چاه‌ و نصب پمپ گرفته تا مصادرۀ چشمه‌ها و تخریب مخازن و لوله‌ها، ابزاری برای بیرون‌راندن کشاورزان فلسطینی از منطقۀC است؛[2] منطقه‌ای که ۶۲درصد از اراضی کرانۀ باختری را شامل می‌شود. در همین شرایط، شهرک‌نشینان صهیونیستی، شش برابر فلسطینیان آب مصرف می‌کنند. فلسطینی‌ها برای جبران کمبود شدید و قطع مکرر آب، ناچارند آب گران‌قیمت را از شرکت دولتی مکوروت[3] خریداری کنند؛ شرکتی که خود از منابع آبی کرانۀ باختری بهره‌برداری می‌کند.

سلاحی برای شهرک‌سازی و ضمیمۀ عملی سرزمین

استفاده از منابع آب به‌عنوان ابزاری برای توسعۀ شهرک‌ها و ضمیمۀ عملی اراضی فلسطینی، بخشی از سیاست‌های دیرپای استعمارگرایانه رژیم صهیونیستی است؛ اما پرسش مهم اینجاست: «چگونه می‌توان سیاست‌های آبی رژیم صهیونیستی را در نوار غزه که یکی از پرتراکم‌ترین مناطق جهان است، توجیه کرد؟» از سال ۲۰۰۵، رژیم صهیونیستی شهرک‌های خود را از غزه خارج کرده و اشغال نظامی مستقیم پایان یافته؛ اما محاصرۀ ۱۶ساله و ۵ حملۀ نظامی گسترده، تهدیدی جدی برای سلامت و بقای ساکنان این منطقه است و برخی، ازجمله مورخ اسرائیلی ایلان پاپه، این وضعیت را نسل‌کشی تدریجی توصیف کرده‌اند. هرچند شماری از حقوق‌دانان اسرائیلی با این تعبیر مخالفت می‌کنند، وقتی دسترسی به آب که مایۀ زندگی است برای جمعیتی که نیمی از آن‌ها کودک‌اند، این‌چنین محدود می‌شود؛ پرسشی بنیادین مطرح می‌شود: «آیا نوار غزه هنوز می‌تواند محلی قابل‌سکونت باشد؟»

جهت خرید این شماره و مطالعه کامل این مقاله کلیک کنید.

منابع:

منابع:

[1] . Israeli-Palestinian Interim Agreement on the West Bank and the Gaza Strip (Oslo II).

[2]. منطقۀ C یکی از سه بخش اصلی کرانه باختری فلسطین است که طبق توافق‌نامه اسلو ۲ در سال ۱۹۹۵ تقسیم‌بندی شد. این منطقه از نظر سیاسی و امنیتی و اداری کاملاً تحت کنترل رژیم صهیونیستی است.

[3] .Mekorot.