تاملی بر ضرورت‌های سیاستگذاری اقتصادی در وضعیت جنگی

متین فارابی؛ دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی

صحبت در رابطه با مسائل اقتصادی مبتلا به جنگ آسان نیست؛ مخصوصا که ما با یک غافلگیری مواجه شدیم و تقریبا هیچ آمادگی ذهنی در میان کارشناسان برای مواجهه با این شرایط وجود نداشته است؛ این متن در زمانی نوشته می‌شود که کمتر از دو هفته از آغاز جنگ تحمیلی ایران و رژیم صهیونیستی گذشته است؛ در این شرایط هرچند برخی از مسائل و مشکلات روشن شده است ولیکن بسیاری از پیامدهای بلند مدت و میان مدت این جنگ از دیدگان پنهان است و بحث در رابطه با این ابعاد، نیاز به دانش و بصیرتی عمیق نسبت به اقتصاد ایران دارد. نویسنده این سطور مدعی هیچکدام از این توانمندی‌ها نیست لکن تلاش خواهد کرد با استفاده از دانش محدود خود بخشی از مسائل در رابطه با اقتصاد جنگ را به بحث بگذارد؛ قطعا بخش قابل توجهی از مسائل در این موقف راه‌حل قطعی و روشنی ندارند ولیکن بنظر می‌رسد مطرح کردن این موارد، فضا را برای ایده پردازی در رابطه با راه حل‌های مدیریت اقتصادی جنگ فراهم می‌کند. در ادامه به اصلی ترین سرفصل‌های مرتبط با این موضوع می‌پردازیم.

کمبود اسکناس:

توسعه ابزارهای پرداخت الکترونیک در ایران بسیار سریع و گسترده اتفاق افتاده است؛ می‌توان ادعا کرد اتکا ایران به تسویه الکترونیکی پرداخت‌ها در سطوحی بالاتر از میانگین کشورهای جهان قرار دارد. محدودیت‌های برداشت اسکناس از خودپردازها و شعب بانک‌ها و همچنین فقدان اسکناس‌های درشت چاپی در کنار این حقیقت که نسبت اسکناس و مسکوک[1] به کل نقدینگی در گردش کمتر از دو درصد است باعث بروز نااطمینانی و بحران در شرایط بروز حمله سایبری به زیرساخت‌های بانکی می‌شود. در همین دو هفته اخیر دو بانک بزرگ کشور مورد حمله سایبری قرار گرفتند؛ این موضوع باعث مراجعه بسیاری از سپرده گذاران به بانک‌ها شد. این سپرده گذاران می‌خواستند سپرده های خود را تبدیل به اسکناس بکنند لیکن به وضوح این امکان برای آنها وجود نداشت. حتی مراجعه به خودپردازهای بانکی برای دریافت ۲۰۰ هزارتومان اسکناس نیز در بسیاری از مواقع با شکست مواجه می‌شد. تداوم عدم دسترسی سپرده گذاران به سپرده‌ها و ادامه گسترش حملات سایبری به زیرساخت‌های پرداخت بانکی می‌تواند منجر به افزایش شکنندگی نظام مالی ایران بشود. بانک مرکزی موظف به حفظ پایداری نظام پرداخت است. بنظر می‌رسد برای جلوگیری از تعمیق نااطمینانی مردم نسبت به نظام بانکی می‌بایست تدبیری صورت بپذیرد. افزایش چاپ اسکناس، چاپ اسکناس‌های درشت تر و افزایش سقف برداشت نقدی از بانک‌های می‌تواند باعث فروکش کردن بحران شود. در صورت فروکش کردن این بحران پس از یک بازه کوتاه مدت محتمل است که ثبات به نظام بانکی برگردد.

پی‌نوشت:

[1]پول و سکه